Okumadığını Anlamayanlar için İnce Bir Ayar!

Bu yazı, kitaplar hakkında kesin hükümleri olup kitaplarla arası pek iyi olmayan kültür dostlarımız için yazıldı. Baştan söyleyeyim, okumadan hüküm vermek sanıldığı kadar kolay bir iş değil. Disiplin ister, sebat ister, en çok da kitaplardan uzak durmayı gerektirir. Bunca yıl bu zor işi aksatmadan sürdüren herkese saygılarımı sunuyor, gönülden tebrik ediyorum.

***

Aşağıdaki tavsiyeler yükünüzü biraz olsun hafifletmek için. Yazıyı baştan sona okumanıza gerek yok, başlığı yeter. Zaten alışkın olduğunuz yöntem bu.

1.

İşe kapaktan başlayın. Kapak bir kitabın en dürüst yeridir. Yazarın adı, yayınevinin amblemi, arka kapaktaki birkaç satır, bir insanın ne düşündüğünü anlamak için fazlasıyla yeterlidir. İç sayfalar yazarın lafı uzattığı ve sizi yolunuzdan etmeye çalıştığı yerlerdir. Oraya girmeyin. Kitapçıda bir kitabı elinize almanız gerekirse, sırtını görmeniz kâfidir. Çevirip arka kapağı okumak bile bazen fazla merak sayılır. Bütün gayretinizle sakının.

2.

Bir yazarı tanımak ya da bir yazıyı anlamak için tek bir cümle seçin. Mümkünse bağlamından koparılmış olsun, çünkü bağlam okurun kafasını karıştırır. Cümleyi siz bulmak zorunda değilsiniz, birileri sizin için çoktan bulmuş, bir yerlere iliştirmiştir. Cümle bulunamazsa yazarın kiminle selamlaştığı, hangi dergide yazdığı, bir fotoğrafta kimin yanında durduğu da iş görür. Hayatı boyunca otuz kitap yazmış bir insanı tek bir cümleyle tartmak size zamandan tasarruf ettirir. O zamanı da başka yazarları tartmaya ayırırsınız.

3.

Kitaplardan çok okurlara dikkat edin. Kitap cansızdır, kimseye bir şey yapmaz. Tehlikeli olan onu eline alandır. Bir tanıdığınızın elinde yanlış bir kitap gördüğünüzde hemen sorun, “Hayırdır?” Bu soru -siz daha iyi bilirsiniz- kayıt düşmek içindir. Karşınızdaki ne derse desin, başınızı anlamlı anlamlı sallayın. Bir dahaki karşılaşmanızda o kitabı yeniden hatırlatmayı da unutmayın. Okurun hafızası zayıftır, sizinki güçlü olmalı.

4.

Bir alıntı gördüğünüzde cümlenin kendisiyle hiç ilgilenmeyin. Cümle üzerine konuşmaya başlarsanız bir yerde ona hak verebilirsiniz ki bu da sizi okumaya bir adım yaklaştırır. Doğrudan yargılama safhasına geçin, elinize kılıcı alın ve sertçe indirin. Yorum olarak kısa ve keskin bir soru bırakın. Uzun yazmaya gerek yok, çünkü uzun yorumlar sizin okuyan biri olduğunuz izlenimi verir. Özür dilenirse görevinizi yapmış sayılırsınız. Bunu kimseye anlatmayın, iyilik gizli yapılır.

5.

Bir gün biri size o kitabı okuyup okumadığınızı sorabilir. Telaşlanmayın, bu sorunun “Okumama gerek yok” gibi çok şık bir cevabı var. Bu cümleyi söylerken sesinizi biraz alçaltın, karşınızdakine acıyormuş gibi bakın. Israr ederse “Okumaya değer bulmadım” deyin. Bir kitabı okumadan okumaya değer bulmamak, okurluğun ulaşılabilecek en yüksek mertebesidir. Bu mertebeye çıkan kişi bir daha hiçbir kitaba eğilmek zorunda kalmaz. Herkesi kolaylıkla yukarıdan seyredebilir.

6.

Her konuda ve her türde klasikleri okumuş görünmeyi ihmal etmeyin. Herkesin bildiği üç beş kitabın adını ezberleyin, birinin ilk cümlesini, birinin de son sayfasında ne olduğunu öğrenin. Gerisini yüz ifadesiyle halledersiniz. Biri bir kitaptan söz ettiğinde hafifçe gülümseyip “Gençken okumuştum” demeniz yeterli. Kimse gençliğinizi tahkik etmez. Bu yöntemin güzel yanı kütüphanenizin hiç büyümemesine rağmen birikiminizin her yıl artmasıdır. Bu madde oldukça önemli.

7.

Vaktiniz darsa ki eminim öyledir, özetlerden faydalanın. Ama özetle yetinmeyin, özetin özetini bulun. Bir kitabı üç cümleye indirmiş birini tanıyorsanız ona sorun. O da hatırlamıyorsa üç cümlenin ilk kelimelerine bakın. Bilgi ne kadar damıtılırsa o kadar saf olur. Altı yüz sayfalık bir romandan geriye tek bir sıfat kalması sizin için en ideal okuma deneyimidir. O sıfatı da mümkünse kitabı hiç sevmeyen birinin ağzından duyun ki tartışmaya hazırlıklı olun.

8.

Bir gün eleştiri yazısı yazmanız gerekirse yazarın genel tavrından, sezdiğiniz niyetlerden, satır aralarından söz edin. Satır aralarını okumak için satırları okumaya gerek yoktur, bunu herkes bilir. Yazınız ne kadar az alıntı içerirse o kadar ilkeli görünür. Hiç alıntı içermiyorsa artık eleştiri değil, beyannamedir.

9.

Karşı mahallenin yazarlarını iyi bilin ama yalnızca isimlerini. İsim listesi ne kadar uzunsa kanaatiniz o kadar sağlam görünür. Onların ödül törenlerine gitmeyin, dergilerini elinize almayın, fuarda stantlarının önünden geçerken adımlarınızı hızlandırın. Bir gün yanlışlıkla onlardan birinin yazdığı bir şeyi sevdiğinizi fark ederseniz endişelenmeyin. Yazarın kim olduğunu öğrendiğiniz anda o sevgi kendiliğinden geçer. Geçmezse kimseye söylemeyin.

10.

Kendi mahallenize de fazla güvenmeyin. Bugün bayrak gibi taşıdığınız yazar yarın yanlış bir cümle kurabilir, yanlış bir masaya oturabilir, yanlış birine selam verebilir. Listenizi bu yüzden kurşun kalemle tutun. Silgi de bulundurun. Bir yazarın on beş yıllık emeğini tek bir röportajla silebiliyorsanız doğru yoldasınız demektir. Liste kısaldıkça içiniz rahatlar, okuyacak bir şey kalmadığı için de vaktiniz artar.

11.

Bir yazar öldükten sonra da defteri kapatmayın. Devletler af çıkarabilir, mahkemeler kararlarını bozabilir, tarihçiler yeni belgeler bulabilir, siz bunlara aldırmayın. Yarım asır önce verilmiş bir hükmü bugün de omuzlarınızda taşımak sadakat ister. Torunlarınıza bırakacağınız en kıymetli miras, okumadığınız yazarların listesidir. Onlar da bu listeyi okumadan devralır, böylece gelenek nesilden nesile bozulmadan aktarılır.

12.

Eski metinlere karşı dikkatli olun. Eskiler bazen gereğinden fazla rahat yazmışlar. Bir divanda, mesnevide, romanda ya da hikâye kitabında hoşunuza gitmeyen bir yer bulursanız o kısmı çıkarın. Okura haber vermeyin, okur bilmediği şeye üzülmez. Ölmüş yazarlar zaten itiraz da etmez. Unutmayın, Mevlânâ’yı Mevlânâ’dan daha iyi tanıyan biri varsa o da sizsiniz. Geleneğe sahip çıkmanın en kestirme yolu, geleneği kendi ölçünüze göre biraz kısaltmaktır.

13.

Dinî kitaplarda işiniz daha da kolay. Bir tefsirin, kelâm yahut tasavvuf eserinin sahibini ve hangi mezhepten olduğunu öğrenin yeter. Müellifin adı bir kez sakıncalı diye anıldıysa o kitap sizin için kapanmıştır. Asırlarca okutulmuş olması sizi ilgilendirmez. Sakın ayıklamakla uğraşmayın, atın. Ayıklamak emek ister.

14.

Gençleri bilhassa avamı koruyun. Onlar kuvvetli bir metin karşısında savrulabilir. Sizin ise böyle bir derdiniz yoktur, çünkü hiçbir metnin yanına yaklaşmadınız. Bu sizi tartışmasız bir otorite yapar. Okumamış olmanın en büyük avantajı hiçbir kitap tarafından ikna edilmemiş olmaktır. Siz de bu dokunulmazlığı gönül rahatlığıyla etrafınıza dağıtın, çekinmeyin. On beş yaşındaki çocuğa da elli yıllık okura da aynı listeyi uzatın. Adalet herkese eşit davranmayı gerektirir.

15.

Size bir kitap hediye edilirse temkinli olun. Hediyeyi verenin niyetini anlamak için kapağa bakmanız yeter. Yanlış bir isim görürseniz kitabı kitaplığınızın görünmeyen yerlerine koyun ki misafir geldiğinde hoş olmayan bir tabloyla karşılaşmasın. Bir insanın kitaplığı onun vitrinidir, vitrinin arkasında ne olduğunu da kimse sormaz. Sorarsa, hayırdır deyin. Bu sorunun her yönden işe yaradığını artık biliyorsunuz.

16.

Her şeye rağmen bir kitabı okumak zorunda kalırsanız sakın baştan sona okumayın. Önsözü atlayın, sonsözü atlayın, ortadan rastgele iki sayfa açın. Hoşunuza gitmeyen bir cümle bulana kadar devam edin. Bulduğunuz anda kitabı kapatın. Artık kitabı okumuş sayılırsınız, üstelik hakkında konuşacak malzemeniz de var. Bu yönteme hızlı okuma denir ama okuduğunuzu anlamamanız garanti altına alınmıştır.

17.

Bu yazıyı buraya kadar okuduysanız hemen unutun. Bir yazıyı baştan sona okumuş olmak sizi tehlikeli bir alışkanlığın eşiğine getirir. Bugün bu yazı, yarın bir roman, öbür gün karşı mahalleden bir öykü kitabı. Sonra bir sabah uyanır birinin cümlesine hak verdiğinizi fark edersiniz. İşte o zaman size de sorarlar, hayırdır?

N. Cihan Karakurt

 

 

DİĞER YAZILAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir