Simit, Çay, Labne ve Hikem-i Ataiyye

“Hayatımızı Değiştiren Kitaplar” dosyamızın dokuzuncu yazısını Oğuzhan Yılmaz yazdı.

*** 

Kendimde bir karşılık bulduğunu hissettiğim ve o hissin tesiriyle hayatımın artık eskisi gibi olmayacağına hükmettiğim kitaplar oldu. Fakat dönüp baktığımda bende neyi, ne kadar değiştirdiğini hemencecik söylemem zor. Bir kitabın bende bıraktığı izin nereye kadar uzandığını, yönümü yolumu ne kadar değiştirdiğini pek bilmem. Belli başlı zanlarım var tabii fakat zandan ötesi iddia olur. Ki zaten “şöyle şöyle oldu, şunu okudum, bunu izledim… ve hayatım değişti” gibi cümleler bana çoğu kez bir yanılgının ifadesi, insanın kendini kandırmasının bir yansıması gibi geliyor. Çünkü herkesin maddi veya manevi, farkında olsun ya da olmasın bir değişimi, dönüşümü arzuladığına inanıyorum. Bu değişim arzusu cüretkarlığa, bir iddia sahibi olmamıza yol açıyor belki de. Değiştiğimizi birilerine kanıtlamak, kendimizi değiştiğimize inandırmak istiyoruz. Bir hikâye buluyor ya da bir tarih düşüyoruz. Bir sebep, bir kitap ya da bir karşılaşma belirliyor ya da bir kurtarıcı bekliyoruz. Değişme arzumuz elle tutulur, gözle görülür bir dayanağa kavuştuğunda ise kendimizi değişmiş hissedip bir tatmin yaşıyoruz.

Elbette bir kimseyi fazlasıyla etkileyen bir kitap, bir söz, tesiri gönle yer eden bir nazar, izlediği bir film veya yaşadığı bir hadise olabilir. Bunu yok saymıyorum. Bunların hangi alışkanlığımızı tamamıyla değiştirdiğini, hangi düşüncemizden vazgeçirip bizi ne gibi bir eyleme sevk ettiğini aynı açıklıkla söyleyebilir miyiz? Bir şeyin bizi etkilemesiyle bizi değiştirmesi arasında bir mesafe olmalı. Zira etkilenmek için bir an yeterliyken değişmek zamana tabii. Bir kitabı bitirdiğimizde duyduğumuz heyecanla o kitabın düşüncelerimizi ve davranışlarımızı dönüştürmesinin aynı şey olmadığı ise açık. Hayatımızı değiştirdiği iddiasında bulunduğumuz birçok şey çoğu zaman hoş bir hatıradan öte değil ve bence bu yüzden bir yanılgıdan ibaret.

Aslında buradaki başlıca mesele değişme arzusunun kendisi. Çünkü zaten insanın kendini bilmesi, bulması ve hatta tamamen kaybetmesi için bile değişmekten başka bir çaresi yok. Sorun insanın değişmek için gösterdiği çabadan çok değişmeyi arzuluyor olma hissiyle yetinmesi. Hiç yol almadan yolculuğa çıkmış ve mesafe katetmiş hissetmek gibi. Saçma. Değişme arzumuzu hakikat sayıyoruz. Ne hoş!

Değişmekten yana beceriksiz olduğumu yeterince ele verdim ancak değişime direnmediğimi söylemeliyim. Sadece değişimin sınırlarını ve başlangıcını tayin edebilmemizin pek de kolay olmadığını düşünüyorum hepsi bu. Adam Phillips insanın okuyarak neyden uzaklaşmak istediğini keşfedebileceğini söyler. Elhak doğrudur da. Ancak keşfetmek tek başına yeterli değil. Yol alabilmek için irade gerek. Nurdan Gürbilek’in bazen bir metin çıkar bizi eskisinden de eksik bırakıverir sözü de buraya denk düşüyor. Neticede insan her okumadan tamamlanmış hissiyle ayrılmıyor. Kimi zaman da eksiliyor. Ancak bir eksikliğin fark edilmesi o eksikliği doldurmuş olmak anlamına gelmiyor. Yani özetle şu: bir şeyin bizi değiştirmesi için bir şeyden etkilenmiş olmanın ötesine geçebilmemiz gerek. Bir kitap, bir söz, bir nazar elhasıl bir sebep aramak, farkına varmak ve irade… İşte değişim. Ne hoş.

Aslında bütün bu sözleri, bu yazıda bir iddia sahibi olma cüretine girmemek için sarf ettim. Bir kitabın beni değiştirmesini istemek, değiştirdiğini kesin olarak söylemekten daha sahici geliyor. Yani işin arzu kısmındayım hâlâ. Hayatımda böyle bir karşılık bulsun dilediğim kitap ise Hikem-i Ataiyye. Henüz ilk hikmetini duyduğumda irkilmiş bir süre kendime gelememiştim. Zamanla baş ucu kitabım haline geldi. Farklı şerhlerini elimin altında bulundurmaktan, dönüp tekrar tekrar okumaktan geri durmadım. Üç yüze yakın hikmet sonunda da münacat ve dua bölümü var. Hepsi bir araya geldiğinde elli sayfayı bile bulmuyor. Buna rağmen üzerine ciltlerce şerh yazılmış bir metin.

İlk hikmeti duyduğumda irkildiğimi söylemiştim. İstanbul’a ilk defa geldiğim yıllar… Bir vesileyle Hikem dersi olduğunu söylüyorlar. Anlamıyorum tabii: “İyi, güzel.” Yanında simit, çay, labne var denilince ikna oluyorum hemen. Çakır gözlü, uzun saçlı, uzun kabanlı bir adam “Günah işleyince ümidin azalması amele güvenmenin alâmetidir.” diyerek başlıyor derse. Bir günahın ardından ümitsizliğe kapılmamak şaşılacak bir şey tabii. Ama sıcak simit, çay ve labne… gayet güzel. Kimse şaşırmıyor sanki söylenenlere. Herkesin söylenenleri bu denli sakin karşılaması karşısında kendimi iyice dışarıda, kenarda hissediyorum. Sanki bir anda Nâbi belirip “Bilen hak-i sitanbuldur rüsum-ı şive vü nazı / Kenarın dilberi nazik de olsa nazenin olmaz” diyerek beni işaret ediyor. Herkes İstanbul’un o kendine mahsus nazını, şivesini, tavrını kuşanmış nazenince dinlerken bir tek ben taşralı halimle köşede sırıtıyorum zannına kapılıyorum. İşve, naz, dilber, nazenin dediğime bakmayın hepsi sakallı iri kıyım adamlar… Başka beyit bulamadım. Neyse, ne diyordum? Şaşılacak şeyler söylenmeye devam ededursun hiç nazenin olacak vakit mi hakikaten şimdi diye düşünüp nazik bir şekilde “labneyi uzatır mısınız?” diye sesleniyorum. Bir ses, bitti maalesef diyor üzülüyorum. Diğer yandan ders devam ediyor: “Bir şeyin menedilip verilmemesi yüzünden üzüntü duyuyor olman gerçekte Cenab-ı hakkın bunda da bir tecellisi bulunduğunu anlamayışın nedeniyledir.” Haydaa. Aç kalacağız iyi mi?

Neyse neticede konsepti gayet beğeniyorum. Simit, çay ve labne uğruna diğer haftaları bekliyorum. Zamanla dersin kendisine de alışıyorum ama sofraya olan ilgimden taviz verdiğim söylenemez. Katılımı az simiti ve labnesi bol olan haftaları seviyorum en çok. Tam bu ekip bu kadarını asla bitiremez, dilediğim gibi yer, çayımı içer, keyfime bakarım diye düşünecek oluyorum ki çıtaks… yeni bir hikmet: “Kötülük işlemeye devam ettiğin halde Allah’ın sana ihsanını devam ettirmesinin istidrac olmasından kork.” Ulan diyorum yine ne halt ettik de ele verdik kendimizi, dizdi yine boğazımıza. Böyle böyle haftalar geçiyor. Mesela bir hafta geliyor gitmiyorum. Sonraki hafta çakır gözlü abimiz radar gözlü abiye dönüşüyor. Neredeydin geçen hafta? Gayet sevecen soruyor hâlbuki, gayet nazenin. Ama ders başlayınca da yine durmuyor sokuyor lafını “…yalnızca cenab-ı hak onu nefsiyle baş başa bıraksa, ceza olarak yine kâfidir.” Gözlerimi kaçırıyorum, iyi ki bir hafta gelmedik… Labne diyorum, uzatır mısınız? Yok bitmiş yine. Allah’ın cezası labneyi daha çok alın diyemiyorum. Ders devam ediyor. “Mahrum bırakılmak senin için bir anlayış kapısı açıyorsa bu mahrumiyet ihsanın ta kendisidir” diyor. Bir anda Turgut Uyar’a dönüşüp “Hiçbirinizle döğüşemem / Siz ne derseniz deyiniz / Benim bir gizli bildiğim var / Sizin alınız al inandım / Sizin morunuz mor inandım.” diyemiyorum tabii. Kolay kolay kurtulamayacağımı anlıyorum zira. Bir anlayış kapısıdır bu da belki neticede diyorum sadece.

Bazen son birkaç simit kalıyor. Diyorum gelen giden yok ne hoş. Tak biri geliyor. (Zamanı mıydı şimdi bari bitirseydik şu simiti) Buyurun, simitten alın diyorum. Çok naziksiniz diyor bana kendi nazenin ya! Çakır gözlü adam durmuyor: “İnsanlar sende olduğunu düşündükleri iyi nitelikler sebebiyle seni methederler. Sen de nefsinin vasfı olduğunu bildiğin kötülenmeye müstehak hallerden dolayı kendini yerici ve eleştirici ol.” Anlamıyorum Hikem mi beni okuyor, bu adam mı Hikem’i şaşırıyorum.

Böyle böyle yıllar geçti. Hikem-i Ataiyye ile bağımı kopartmadım. Bu kitap hayatımı ne kadar değiştirdi bilmiyorum. Çünkü hâlâ bir yanım simit, çay ve labne üçlüsünü özlüyor. Buradan ilgililere sesleniyorum. Yine bir hikmete mebni kendinizi bilinmezlik toprağına gömdünüz belki tamam. Gömülmeyen tohum neşv ü nema bulmaz ona da tamam. Fakat simit, labne ve çay güzeldi kabul edin. Belki bir gün, yine Hikem’i bahane edip toplanırız diyorum. Hayat… Neden olmasın?

“Her kim ilahi nimetin kadrini mevcut olduğu sırada bilmezse, onu yitirdiği zaman şüphesiz bilir.” (200. Hikmet)

Oğuzhan Yılmaz

 

 

DİĞER YAZILAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir