
“Hayatımızı Değiştiren Kitaplar” dosyamızın on birinci yazısını Sulhi Ceylan yazdı.
***
Üniversite yılları… Fakültedeki bir öğrenciden bahsettiler. İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumuş ve “Ben Tanrı’yım” diye kampüste dolanıyormuş. Benim bir şey yapıp yapamayacağımı sordular. Ne yapabilirdim ki, daha önce hiç İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumamıştım. Yine de soluğu Uzun Sokak’ta aldım. Beşikçi Yayınevi’nin kapısından usulca içeri süzüldüm ve tasavvuf kitapları rafının önüne geldim. İz Yayınlarından çıkan Marifet ve Hikmet kitabı ilgimi çekti ve satın aldım, Mahmut Kanık çevirisi. İbn Arabî okuma serüvenim de böyle başlamış oldu. Bir çay bahçesine mi gittim, yoksa hemen eve mi döndüm hatırlamıyorum ama kitabı acilen okumak istediğim aklımda. Tabii kitabın benimle hiçbir ilgisi yok. Anladığımı düşündüğüm(!) bazı yerler olsa da genel olarak hiçbir şey anlamadım. Ama bu durum İbn Arabi kitapları okuma şevkimi iyice artırdı.
Daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nın kitap satış bürosuna gittim. Ortahisar’da küçük bir dükkân… Şark İslam klasiklerinin arasında Füsûsu’l-Hikem çevirisini gördüm ve hemen alıp incelemeye başladım. Çevirmeni Nuri Gençosman’dı. Küçük ve açık yeşil bir kitap, üç yüz sayfa kadardı. Hemen önsözünü okumaya başladım. Gençosman, çeviride sade bir dil kullandığından, anlaşılır olmasına özen gösterdiğinden bahsedip İbn Arabî hazretlerinin hayatı ve görüşleri hakkında bilgi veriyordu. Okudukça ilgim daha da artıyordu. Tam önsözün sonuna geldiğimde çevirmen bu kitabı anlamanın hiç de kolay olmadığını, belli bir kültür seviyesine gelmedikçe kitaba muttali olunamayacağını söyledi. Ne olduysa bu cümleden sonra oldu zaten. Kitabı okumaya devam ettim ama metni anlayamıyordum. Çevirmen haklıydı. Ama kitabı anlamam da gerekiyordu. Kitabı okumaktan vazgeçtim ve bu gitgeller içinde kendimi yine Beşikçi Kitabevi’nde buldum. Füsûsu’l-Hikem’i anlamak için tasavvufun bütün klasiklerini okumam gerekiyordu. Tek bir kitabı anlayabilmek için önümde sayısız kitap sıralanmıştı. Kuşeyrî Risalesi, Avârifü’l-Maârif, Keşfü’l-Mahcûb, İhyâ ve diğerleri… Kitap isimleri bir türlü bitmiyor, okunmayı bekleyen koca koca ciltler gözümde büyüyordu. Demem o ki, İbn Arabî hazretleri, kendi yazdığı kitapları okumam için bana bütün tasavvuf klasiklerini okuttu. Üzerimdeki himmeti bu açıdan son derece büyüktür.
İlk olarak Kuşeyri Risalesi’ni aldığımı hatırlıyorum. Dergâh Yayınları’ndan çıkan kitabın çevirmeni ise Süleyman Uludağ idi. Beş yüz sayfa kadar, yeşil büyük boy bir kitap. Fakat ilk karşılaştığım problemin şiddetinde olmasa da bu kitabın da tamamını anlayamıyordum. Velilerin ilginç sözlerinin manasını çözemiyor, ama kitabı da elimden bırakamıyordum. Sizin anlayacağınız düşe kalka kitabı bitirdim. Bitirir bitirmez bir sonraki klasik kitaba geçtim. Fakat eskisi gibi değildim artık. Tasavvufa dair az da olsa bilgim vardı. Kendime güvenim gelmişti. Böyle devam edersem en son İbn Arabî’nin kitaplarını anlayabileceğimi düşünüyordum. Gençlik işte!
Deli gibi kitaplara kaptırmıştım kendimi. Hiçbir şeyden almadığım zevki okumaktan alıyordum. Her geçen gün okula daha az gitmeye başladım. Haliyle derslere karşı ilgim kalmadı. Dönem sonu transkriplerim de ilgisizliğimi belgeledi. Bu sebeple yaz okullarına kalmaya başladım. Ama yaz okulları benim için daha fazla kitap okumak demekti. En fazla üç ders alabiliyorduk ve psikopat olanları dışında genelde hocalar dersten geçiriyordu. Ben de zamanımı daha fazla okuyarak değerlendiriyordum. Tasavvuf bilgimin arttığını hissediyordum ama bir yandan da tasavvufun hal ilmi olduğu, amel gerektirdiği, nefis terbiyesinin şart olduğunu idrak etmiştim. Yani sadece okuyarak tasavvuf öğrenemezdim. Satırlarda dolanabilir ama sadra geçemezdim. Nefis terbiyesi şart idi. Sövene dilsiz, vurana elsiz ve hepsinden önemlisi gönülsüz olmalıydım. Başarabilir miydim?!
Konuşulacak çok şey var ama böylece hayatımı değiştiren kitabın adını, hikâyesiyle birlikte anlatmış oldum. Yıl 2026 ve ben hâlâ İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumaya çalışıyorum. Öyle ki bir kitapçıya gittiğimizde arkadaşlarım, “İbn Arabî yeni bir kitap yazmış mı, baktın mı?” diye bana takılırlar. Allah’tan her geçen gün yeni kitaplar çıkıyor, İbn Arabî hazretleri hakkında yazılan doktora tezleri ve araştırmalar kitaba dönüşüyor. Ben de alıp okuyorum. Yazının burasına gelmişken okurların, “Bunca kitabı bitirdikten sonra artık Füsûsu’l-Hikem’i anlıyor musun?” diye soracaklarını tahmin ediyorum. Cevabım basit: Ne mümkün! Füsûs’u anlamasam da anlama çabam sayesinde çok şey öğrendiğimi dillendirebilirim. Yeri gelmişken söylemeden edemeyeceğim. İbn Arabî’yi anlamak için tasavvuf klasiklerini okumak yetmiyor. Klasik felsefeyi öğrenmek de şart hatta elzem. Sözün özü tek bir kitap, önüme sonsuz bir kitap listesi çıkardı ve ben hâlâ o listeyi de bitirmeye uğraşıyorum. Hiç pişman değilim.
Yazının başında sözünü ettiğim arkadaşa ne olduğunu merak ediyorsanız, iyi bir şamar (bildiğiniz şamar, manevi falan değil) yedikten sonra fikirlerinden vazgeçti. Şamarın hikâyesi de oldukça ilginç ama başka bir yazının konusu. Onu görmeyeli on yıllar oldu. Şimdi ne âlemdedir bilmem. İsmini bile unuttum. Başka diyarlara savrulduk. Her birimiz Hakk’ın aynasında kendi suretimizi görmeye çalışıyoruz. Gördüğümüz ise istidadımızın suretinden ibaret. Başka ne olabilirdi ki!
Sulhi Ceylan


4 Yorum