Bir Kitabın Açtığı Kapılar

“Hayatımızı Değiştiren Kitaplar” dosyamızın on birinci yazısını Sulhi Ceylan yazdı.

***

Üniversite yılları… Fakültedeki bir öğrenciden bahsettiler. İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumuş ve “Ben Tanrı’yım” diye kampüste dolanıyormuş. Benim bir şey yapıp yapamayacağımı sordular. Ne yapabilirdim ki, daha önce hiç İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumamıştım. Yine de soluğu Uzun Sokak’ta aldım. Beşikçi Yayınevi’nin kapısından usulca içeri süzüldüm ve tasavvuf kitapları rafının önüne geldim. İz Yayınlarından çıkan Marifet ve Hikmet kitabı ilgimi çekti ve satın aldım, Mahmut Kanık çevirisi. İbn Arabî okuma serüvenim de böyle başlamış oldu. Bir çay bahçesine mi gittim, yoksa hemen eve mi döndüm hatırlamıyorum ama kitabı acilen okumak istediğim aklımda. Tabii kitabın benimle hiçbir ilgisi yok. Anladığımı düşündüğüm(!) bazı yerler olsa da genel olarak hiçbir şey anlamadım. Ama bu durum İbn Arabi kitapları okuma şevkimi iyice artırdı.

Daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nın kitap satış bürosuna gittim. Ortahisar’da küçük bir dükkân… Şark İslam klasiklerinin arasında Füsûsu’l-Hikem çevirisini gördüm ve hemen alıp incelemeye başladım. Çevirmeni Nuri Gençosman’dı. Küçük ve açık yeşil bir kitap, üç yüz sayfa kadardı. Hemen önsözünü okumaya başladım. Gençosman, çeviride sade bir dil kullandığından, anlaşılır olmasına özen gösterdiğinden bahsedip İbn Arabî hazretlerinin hayatı ve görüşleri hakkında bilgi veriyordu. Okudukça ilgim daha da artıyordu. Tam önsözün sonuna geldiğimde çevirmen bu kitabı anlamanın hiç de kolay olmadığını, belli bir kültür seviyesine gelmedikçe kitaba muttali olunamayacağını söyledi. Ne olduysa bu cümleden sonra oldu zaten. Kitabı okumaya devam ettim ama metni anlayamıyordum. Çevirmen haklıydı. Ama kitabı anlamam da gerekiyordu. Kitabı okumaktan vazgeçtim ve bu gitgeller içinde kendimi yine Beşikçi Kitabevi’nde buldum. Füsûsu’l-Hikem’i anlamak için tasavvufun bütün klasiklerini okumam gerekiyordu. Tek bir kitabı anlayabilmek için önümde sayısız kitap sıralanmıştı. Kuşeyrî Risalesi, Avârifü’l-Maârif, Keşfü’l-Mahcûb, İhyâ ve diğerleri… Kitap isimleri bir türlü bitmiyor, okunmayı bekleyen koca koca ciltler gözümde büyüyordu. Demem o ki, İbn Arabî hazretleri, kendi yazdığı kitapları okumam için bana bütün tasavvuf klasiklerini okuttu. Üzerimdeki himmeti bu açıdan son derece büyüktür.

İlk olarak Kuşeyri Risalesi’ni aldığımı hatırlıyorum. Dergâh Yayınları’ndan çıkan kitabın çevirmeni ise Süleyman Uludağ idi. Beş yüz sayfa kadar, yeşil büyük boy bir kitap. Fakat ilk karşılaştığım problemin şiddetinde olmasa da bu kitabın da tamamını anlayamıyordum. Velilerin ilginç sözlerinin manasını çözemiyor, ama kitabı da elimden bırakamıyordum. Sizin anlayacağınız düşe kalka kitabı bitirdim. Bitirir bitirmez bir sonraki klasik kitaba geçtim. Fakat eskisi gibi değildim artık. Tasavvufa dair az da olsa bilgim vardı. Kendime güvenim gelmişti. Böyle devam edersem en son İbn Arabî’nin kitaplarını anlayabileceğimi düşünüyordum. Gençlik işte!

Deli gibi kitaplara kaptırmıştım kendimi. Hiçbir şeyden almadığım zevki okumaktan alıyordum. Her geçen gün okula daha az gitmeye başladım. Haliyle derslere karşı ilgim kalmadı. Dönem sonu transkriplerim de ilgisizliğimi belgeledi. Bu sebeple yaz okullarına kalmaya başladım. Ama yaz okulları benim için daha fazla kitap okumak demekti. En fazla üç ders alabiliyorduk ve psikopat olanları dışında genelde hocalar dersten geçiriyordu. Ben de zamanımı daha fazla okuyarak değerlendiriyordum. Tasavvuf bilgimin arttığını hissediyordum ama bir yandan da tasavvufun hal ilmi olduğu, amel gerektirdiği, nefis terbiyesinin şart olduğunu idrak etmiştim. Yani sadece okuyarak tasavvuf öğrenemezdim. Satırlarda dolanabilir ama sadra geçemezdim. Nefis terbiyesi şart idi. Sövene dilsiz, vurana elsiz ve hepsinden önemlisi gönülsüz olmalıydım. Başarabilir miydim?!

Konuşulacak çok şey var ama böylece hayatımı değiştiren kitabın adını, hikâyesiyle birlikte anlatmış oldum. Yıl 2026 ve ben hâlâ İbn Arabî hazretlerinin kitaplarını okumaya çalışıyorum. Öyle ki bir kitapçıya gittiğimizde arkadaşlarım, “İbn Arabî yeni bir kitap yazmış mı, baktın mı?” diye bana takılırlar. Allah’tan her geçen gün yeni kitaplar çıkıyor, İbn Arabî hazretleri hakkında yazılan doktora tezleri ve araştırmalar kitaba dönüşüyor. Ben de alıp okuyorum. Yazının burasına gelmişken okurların, “Bunca kitabı bitirdikten sonra artık Füsûsu’l-Hikem’i anlıyor musun?” diye soracaklarını tahmin ediyorum. Cevabım basit: Ne mümkün! Füsûs’u anlamasam da anlama çabam sayesinde çok şey öğrendiğimi dillendirebilirim. Yeri gelmişken söylemeden edemeyeceğim. İbn Arabî’yi anlamak için tasavvuf klasiklerini okumak yetmiyor. Klasik felsefeyi öğrenmek de şart hatta elzem. Sözün özü tek bir kitap, önüme sonsuz bir kitap listesi çıkardı ve ben hâlâ o listeyi de bitirmeye uğraşıyorum. Hiç pişman değilim.

Yazının başında sözünü ettiğim arkadaşa ne olduğunu merak ediyorsanız, iyi bir şamar (bildiğiniz şamar, manevi falan değil) yedikten sonra fikirlerinden vazgeçti. Şamarın hikâyesi de oldukça ilginç ama başka bir yazının konusu. Onu görmeyeli on yıllar oldu. Şimdi ne âlemdedir bilmem. İsmini bile unuttum. Başka diyarlara savrulduk. Her birimiz Hakk’ın aynasında kendi suretimizi görmeye çalışıyoruz. Gördüğümüz ise istidadımızın suretinden ibaret. Başka ne olabilirdi ki!

Sulhi Ceylan

 

 

DİĞER YAZILAR

4 Yorum

  • ŞAİRKADİR , 17/11/2026

    Yazınızın temel çelişkisi, kendi anlamayışınıza yıllar süren bir okuma ve olgunlaşma hakkı tanırken, başka bir insanın yanılgısını “iyi bir şamar”la çözümlenmiş saymanızdır. Oysa şiddetten sonra susmak, fikrinden vazgeçmek değildir. “Sövene dilsiz, vurana elsiz” olmayı öğütleyen bir metinde, şiddetin böylesine rahat aktarılması, savunulan nefis terbiyesiyle açıkça çatışıyor.

    Kitap isimleri okuma geçmişinizi gösteriyor; fakat bu okumaların insana bakışınızı nasıl değiştirdiği belirsiz kalıyor. Bu yüzden yazının asıl sorusu, bunca yıldan sonra Füsûs’u anlayıp anlamadığınız değil; o öğrenciye bugün daha fazla anlayış ve daha az hükümle bakıp bakamadığınızdır.

    Sevgiler saygılar….

    • zahid bizi tam eyle , 18/11/2026

      bunun için derisi yüzülen var. şamar o kadar da bir şey değil yani. siz niye bu kadar üzüldünüz ki bu duruma. anlayamadık.

  • Aynur Macit , 15/11/2026

    “Tasavvufun hal ilmi olduğu, amel gerektirdiği, nefis terbiyesinin şart olduğunu idrak etmiştim. Yani sadece okuyarak tasavvuf öğrenemezdim. Satırlarda dolanabilir ama sadra geçemezdim. Nefis terbiyesi şart idi. Sövene dilsiz, vurana elsiz ve hepsinden önemlisi gönülsüz olmalıydım. Başarabilir miydim?!”
    Başarabilir miydik? Cevap veremiyorum bu soruya. Çünkü insanın fıtratındaki hırsları, kırgınlıkları, haklı çıkma arzusu yakamızı bırakamayabilirdi. Kitaplardaki dervişane sükuneti kuşanmak kolaydı. Trafikte sıkıştırıldığımızda, haksızlığa uğradığımızda, işyerinde veya aile içinde gururumuz incindiğinde o okuduğumuz satırlar aklımıza gelip, elimizi dilimizi tutabiliyorsak bilgi sadra inmiş demektir. Mağaralara çekilme devri kapandığına göre, insanın mağarası kendi iç dünyasıdır. Bildirimleri kapatıp, kendi iç dünyasıyla kalan insan, bilgisini yaşantıya dönüştürebilir elbet. Zira suyun kaynama derecesi her çağda aynıdır. Değişen sadece ocağın altındaki ateşin türüdür.
    Metniniz sadece okuma yolculuğunuzu değil, bir insanın zihinsel, ruhsal, akademik anlamda kendini inşasının ve merakın peşinden nasıl sürüklendiğinizi de anlatmış.
    Yazının öyle bir atmosferi var ki, bir an ben bile ciddiye alıp, acaba bu yıl fuarda İbn Arabi’nin yeni kitabı çıkar mı? Hazretin yeni baskısı ne zaman? diye düşünmedim değil. Bir insan İbn Arabi’yi bu kadar severse, ömrünü onun satırlarına adarsa, okurun da kalbine o yazarın hala bir yerlerde yazdığına inanma düşüncesi düşer. Kaleminize sağlık.

  • hilal , 15/11/2026

    Sulhi abi o yıllarda nasıl bir intibaya sahipti ki “ben tanrıyım” diye dolanan birinden bahsedip sulhi abiye bişey yapıp yapamayacağı soruluyor. İlginç.
    Fususül hikemi bende aldım Sufi kitaptan ama hiçbir şey anlamadım. Tasavvuf klasiklerinin çok azını okudum. Ama sitede fütuhattan sunulan kesitleri okudukça düşündükçe zihnimin açılması ben kitaba hayran bıraktı. Nedendir bilmem fütuhat Fususül hikemden daha karmaşıktır anlaşılması daha zordur diye düşünüyorum belki fütuhat daha hacimli olduğu içindir. Ama Fususül hikemden hiçbir şey anlamayıp fütuhat içinden paylaşılan kesitlere fususa kadar yabancı kalmayışım umutlarımı arttırdı.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir