
“Hayatımızı Değiştiren Kitaplar” dosyamızın beşinci yazısını Muhammed Furkan Kâhya yazdı.
***
Hukuk 2. sınıf öğrencisiydim. Ders takibi ve çalışma konusunda hiçbir sorunum olmamasına rağmen bazı derslerde verim sorunu yaşıyordum. Bu derslere, diğer derslere çalıştığımdan daha fazla çalışmama rağmen ortalama not almamı usul problemine bağlamıştım. Başka bir sebep göremiyordum. Metodum doğru değildi. Konuyla ilgili Sulhi abiyle konuştuğumda Tâlimü’l Müteallim kitabını okumamı önerdi. Metodun sadece ders çalışmaya ilgili olmadığını ve çok farklı yönlerinin olduğunu söyledi. Kitabın yazarının İmam Burhaneddin Ez-Zernuci olduğunu ve İmam-ı Azam hazretlerinin hayatını merkeze alarak eğitim-öğretim usul ve esaslarına dair önerilerde bulunduğunu aklıma kazıdım. İlk günler almaya fırsatım olmadı ama yurda her döndüğümde neden almadım diye hayıflandım. 2. dönem yeni başlamıştı. Hava soğuk ve yağmurluydu. Yerinden çıkmaya niyetlenmiş su mayınından farksız taşlara basmadan havuzlu bahçeden geçtim ve esnaf kapısından çıktım. Yağmur ıslatmıyordu ama rüzgarla birleşince yüzüme soğuk iğneler gibi batıyordu. Ellerim cebimdeyken yağmurdan korunmak için kendi içime büzülür gibi yürüyordum. Biraz da hüzünlü olduğum zamanlardı. Yumni Pasajı’na vardığımda kitabı bulmam uzun sürmedi. Alt katta sağda büyükçe bir dükkânda mevcuttu.
Kitabı biraz incelediğimde medrese öğrencilerine okutulduğunu ve başlangıç kitapları arasında sayıldığını öğrendim. Aldığımız eğitimle medrese eğitiminin çok farklı olmasına aldırış etmeden kitabı okumaya başladım. Kitapta ilmin önemine dair âyet ve hadislerden sonra anlatım daha somut bir hale gelmeye başladı. İlim öğrenme sürecinin kişinin sadece kendisiyle değil çevresiyle birlikte anlam kazandığı çok doğruydu. Hoca seçimi, arkadaş seçimi ve dâhil olunan çevre insanın öğrenme sürecindeki verimliliğini zirveye çıkarıyordu. Daha sonraki bölüm ilme ve hocaya saygıyla ilgiliydi. Bu bölüm en çok etkilendiğim bölüm oldu. Saygı duyulmayan âlimden bir şey öğrenilmesinin mümkün olmadığını ve saygı duyulmayan ilmin kişide yer etmeyeceğini söylüyordu. Kitaptaki en akılda kalıcı anekdotlardan biri, hocasının henüz bebek yaştaki çocuğunu görünce ayağa kalkan bir öğrenciyle ilgiliydi. Neden ayağa kalktığı sorulduğunda öğrenci, “O, hocamın evladı. Evladına hürmet, hocama ve onun ilmine hürmettendir.” mealinde bir cevap verir. Kitapta, bu cevabı veren öğrencinin hocasının ilminden hakkıyla istifade ettiğinin anlatıldığı kısım özellikle dikkatimi çekmişti. Saygının sadece hocaya değil öğrenilen ilme de duyulması gerektiği ve kişinin niyetini buna göre etmesi gerektiği bölüm benzer yönden başka bir pencere sunuyordu. Bu bölümleri okuduğumda verim sorunu yaşadığım derslere gönülsüz çalıştığımı ve ders kitaplarının günümüze hitap etmeyen bölümlerini gereksiz bulduğumu hatırladım. O derse yeterince saygı gösteremediğim için sevememiştim ve meselenin özünü kaçırmıştım.
İlim yolunda sebat etme konulu bölüm, kendi özeleştirimi yaptığım bölümlerden biriydi. Sevdiğim dersleri gönülden çalışırken sevmediklerime stratejik yaklaşmamam gerektiğini kabul ettim. Bize yılların getirdiği tecrübeyle bir müfredat sunuluyordu. Sevip sevmeme ile önemli olup olmamanın birbirinden çok farklı hususlar olduğunu kabul etmeliydim. Hocanın karakteri ve anlatımı önemli olmakla birlikte bu konuda zayıf olan hocaların derslerine önem vermemezlik hem saygısızlık hem de sebatsızlık olacaktı. Artık en sevmediğim ve en zorlandığım dersleri öncelik haline getirmeye karar verdim ve acı çeke çeke bunu düstur edindim. Sürekliliğin hayatın her yönü bakımından verimliliğin ilk koşulu olduğunu bu kitap vesilesiyle özümsedim. Kitabın her şeyi çok basit anlatır gibi sunması bir yana, etkisini bir anda göstermemesi de Allah’ın bir lütfu. Kitabı okuduğumda çarpılmıyordum hatta çok normal geliyordu ancak zamanla oradaki bazı hususları gayri ihtiyari olarak uygulamaya başladım. Bunları uygulayan bendim ama uygulama kararını alan ben değildim. Beynimin süper egodan sorumlu kısmı, bu hususlarda davranışlarımı tamamen kontrol altına alıyordu. Yapmamayı düşündüğümde içimi öyle bir huzursuzluk kaplıyordu ki oradaki hikmetleri uygulamaya başladığımda birden rahatlayıveriyordum. Kitabın bu yönü üzerimde tılsımlı bir etkiye sahipti. Derslere başlamak için sabah namazı sonrasının verimi öyle vurgulanıyordu ki ben de bunu uyguladım ve ne kadar haklı olunduğunu bizzat tecrübe ettim. Kitaptaki öneriler farazi tavsiyeler kesinlikle değildi. Tüm telkin ve yönlendirmeler insan zihninin çalışma yapısına uygundu. Kitabın yazıldığı tarihle günümüz arasında sekiz asırdan fazla bir dönem olmasına rağmen bugün hâlâ işlerliği ve verimliliği konusunda şüphe olmayan bu tavsiyelerin hikmet taneleri olduğuna şüphem yok. Kitap aynı zamanda niyet ve saygı çerçevesinde öğrenme ahlakı önerisi sunuyordu. Faydalı ilme yönelmek ve niyeti Allah rızasına hasretmek, her bölümde açıkça dile getirilmese de kitap boyunca varlığını hissettiren iki temel husustu.
Tâlimü’l Müteallim’in bitişi parmağıma konan serçenin uçup gidişi gibiydi. Sarı turuncu kapağı zihnimde öyle yer etmiş ki ne zaman benzer bir kapak görsem acaba o kitap mı diye bakıyorum. Kitabı, okuyacağından emin olduğum bir arkadaşıma hediye ettim. Daha sonra okuyup okumadığını sormadım. Kitap bana ciddiye almadığım bir hususu ilme ve ilim sahibine hürmet göstermeyi öğretti. İlme saygı duymak, ona önem vermek ve vakit ayırmakla doğrudan ilgiliydi. Zamanını ve yıllarını ilme vermiş birisine saygı duymadığında çeşmenin akmamasını her geçen zaman daha iyi anladım. Kitap öğrenme metodumla beraber hayata bakış açımı da değiştirdi. Yol sorarken bile saygılı davranmak gerektiğine ikna oldum. Çünkü benim yolu bilmediğim kesin ama sorduğum kişi yolu biliyor olabilirdi. Hatta artık emin olmak adına sorulan sorular için bile derinden hürmetle sorulması gerektiğini düşünüyorum. Ben biliyor olabilirim ama bildiğim kişi benden daha fazlasını biliyor olabilir. Bilmediğim kısmın ve hususun hâlâ cahiliyim. Hayatta en derinden hürmet beslediğim insanlar ilimlerine güvendiğim insanlar. Bu ilim sahiplerinin dediği hiçbir hususu sorgulamıyorum. Hikmetine inanarak doğrudan uyguluyorum. Saygı duymanın haddini bilmekle yakın bir ilişkisi var. İlme ve ilim sahibine duyulan saygı aslında haddi aşmayı engelleyen görünmez bir kalkan. Allah, ilme ve ilim sahibine karşı haddi aşmadığımız sürece o ilimle nasiplendirerek bizi mükafatlandırıyor. Yolu bilmiyorsak bize yol göstereceğini ve yol göstericiyi bildiriyor. Allah’ım bize dosdoğru yolu göster.
Muhammed Furkan Kâhya

